Rêtna Kasimpar

http://wayang.wordpress.com/2006/10/26/retna-kasimpar/

Dewi Retna Kasimpar adalah putri Prabu Jayaindra, raja negara Tasikmadu dengan permaisuri Dewi Retnawati. Ia mempunyai saudara lain ibu bernama Dewi Retnajuwita, putri prabu Jayaindra dengan Dewi Ceklatoma.

Dewi Retna Kasimpar merupakan satu-satunya wanita di dunia yang memiliki gajah putih dan sekaligus menjadi pawangnya. Gajah putih berpawang wanita/putri ini pernah menjadi persyaratan Dewi Banowati, putri ketiga Prabu Salya dengan Dewi Pujawati/Setyawati dari negara Mandaraka, untuk dapat menerima pinangan Prabu Duryudana, raja negara Astina. Arjuna yang dimintai bantuan oleh keluarga kurawa, berhasil mendapatkan Dewi Retna Kasimpar dan gajah putihnya, setelah lebih dulu mengalahkan Prabu Kurandageni, raja negara Tirtakandasan yang ingin memperistri Dewi Retna Kasimpar.

Dewi Retna Kasimpar kemudian menjadi isteri Arjuna. Dari perkawinan tersebut ia tidak mempunyai putra.

http://www.sastra.org/bahasa-dan-budaya/95-wayang/1239-retna-kasimpar-jayasuwignya-1930-171

Rêtna Kasimpar, Jayasuwignya, 1930, #171

1. Sinom

1. lir pradapa tumaruna | kintaka sinung kakawin | mamrih wilêting carita | sêngsêma kang anupèksi | mirit caritèng nguni | pinèt jêjêring pamuwus | Sang Prabu Jayapitana |[1] nawèng[2] Ngastina nagari | binathara maksih jêjaka sang nata ||

2. narendra langkung kawasa | bôndha-bandhu kadang sami | satus kadange Kurawa | sami prawira sinêpi | mung sajuga kang putri | sumêla langkung ingugung | Sang Dyah Trusilawatya | kalangkung sulistyèng warni | warnanira kadya kancana rinêngga ||

3. anuju sawiji dina | sang nata lênggah tinangkil | Sang Prabu Jayapitana | siniwèng wadya gung alit | nèng dhamparira rukmi | samana kang marêk ngayun | kang paman Arya Gandara |[3] wasesa môngka pêpatih | tuwanggana sagunging wadya Kurawa ||

4. julig pangrèhing ukara | wasi[4] nandukkên mêmanis | limpat mring karti sampeka | widagda ing agal alit | kapering kering aji | Pandhita Durna Sang Wiku | mumpuni saliring guna |[5] putus kaprawiran sakti | sang awipra dadya brahmananing praja ||

Continue reading

Sêrat Dewaruci

Sumber : http://www.sastra.org/bahasa-dan-budaya/95-wayang/1102-dewaruci-tan-gun-swi-1928-1212

Punika Sêrat Dewaruci ingkang sampun mawi wrêdi.

CETAKAN YANG KA IV.

Kawêdalakên sarta kasade dening: Tan Gun Swi Kêdhiri 1928

— [1] —

Sêrat Dewaruci

Punika Sêrat Dewaruci ingkang sampun mawi wrêdi.

CETAKAN YANG KA IV

Kawêdalakên sarta kasade dening: Tan Gun Swi Kêdhiri 1928

— [2] —

Penerbit: TAN KHOEN SWIE – Kediri.

Diperlindungi hak pengarang tersebut dalam Stb. 1912 No. 600. fatsal ll. Kitab ini Syah bila ada tanda tangannya si penerbit sebagi dibawah ini:

— [3] —

Bêbuka.

Sêrat: Dewaruci.

Sêrat Dewaruci punika ing ngajêng mawi têmbang Kawi Sêkar Agêng, anggitanipun Êmpu Widayaka ing nagari Mamênang, inggih ing Kadhiri.

Êmpu Widayaka wau inggih Ajisaka, timuripun nama Jaka Sangkala, putranipun Êmpu Anggajali, ibunipun putri ing nagari Najran, tanah Ngarab.

Sarta Ajisaka wau siswanipun Sang Maolana Ngusman Ngajid, raja pandhita dibya ing nagari Banisrail Ngarab. Punapadene Ajisaka wau lajêng puruhita dhatêng para Jawata, bab kawruh kamuksan, utawi kawruh kadibyan kanuragan sasaminipun, sampun tumplak kacakup dening Ajisaka sadaya. Para dewa ingkang linangkung sampun dipun guroni sadaya. Kados ingkang kasêbut ing Sêrat Ajidarma, tuwin Sêrat Ajinirmala.

Mila Ajisaka punika kawruhipun langkung pinunjul sasamining êmpu. Mungêl ing Sêrat Panitisastra, manawi wontên [wontê...]

— [4] —

[...n] êmpu ingkang sagêd ngawonakên pandhita satus, ingkang putus ing kawruh, punika sawêg sami kaliyan kawruhipun Êmpu Widayaka.

Amila Sêrat Dewaruci punika, sami-sami wêwarah kamuksan jaman kadewatan, kabudan, dipun rêmêni piyambak dening para wali, awit suraosipun cundhuk sangêt kaliyan kawruh pathining agami Islam (Ngèlmi Makripat) dhasar sajatosipun, Êmpu Widayaka wau, mênggahing kawruh kasampurnan, ingkang dipun èsthi ing salêbêting batos amung wasitanipun Sang Maolana Ngusman Ngajid, ing Banisrail kasêbut ing nginggil (Islam) mila layak kemawon Sêrat Dewaruci wau, dipun lêluri dening para wali.

Dene ingkang jarwakakên mawi sinawung ing sêkar macapat, Kangjêng Susuhunan Benang. Sarta sampun sumêbar ing kathah, malah sampun nate dipun cithak, ananging dumugi samangke dèrèng dipun wardèni. Sapunika sampun kalampahan dipun wardèni kalayan jangkêp. Awêwaton saking sêrat warni-warni. Ingkang mardèni Mas Ngabèi Mangunwijaya ing Wanagiri (Surakarta).

Taun 1922 – 1852.

— [5] —

Sêrat: Dewaruci, Mawi Wrêdi

1. Dhandhanggula 1. nihan doning ulun manulat sri | mring sarkara mamrih mamardawa | tyas wigêna panjutane | juwêt silarjèng tuwuh | wahananing kaanan jati | sujana paramarta | witaning tumuwuh | winangun ingkang sasmita | ginupita ing kawi rèh Bimasuci | winangun lawan jarwa ||

2. Wrêkodhara duk puruhita mring | Dhanyang Durna kinèn ngupayaa | toya ingkang nucèkake | marang sariranipun | Wrêkodhara mantuk wêwarti | maring nagri Ngamarta | pamit kadang sêpuh | sira Prabu Yudhisthira | kang para ri sadaya nuju marêngi | anèng ngarsaning raka ||

3. Arya Sena matur ing raka ji | lamun arsa kesah mamrih toya | dening guru pituduhe | Sri Darmaputra ngungun | amiyarsa aturing ari | cinipta praptèng baya | narendra mangun kung | dyan satriya Dananjaya | matur nêmbah ing raka sri narapati | punika tan sakeca ||

4. inggih sampun paduka lilani | rayi dalêm kesahe punika | botên sakeca raose | arya kalih wotsantun | inggih sampun tuwan lilani | watak raka paduka | Ngastina pukulun | karya mangendra sangsara | Rêsi Durna ginubêl murih ngapusi | sirnaning pra Pandhawa ||

5. Wrêkodhara miyarsa nauri | ingsun môngsa [mông...]

— 6 —

[...sa] kênaa dèn ampah | mati ya ngumurku dhewe | wong nêdya mrih pinutus | panunggale Hyang Maha Suci | Arya Sena saksana | kalepat sumêmprung | Sri Narendra Yudhisthira | miwah ari katiga ngungun tan sipi | lir tinêbak mong tuna ||

6. tan winarna kang kari prihatin | kawuwusa lampahira Sena | tanpa wadya amung dhewe | mung bajra sindhung riwut | ambêbênêr murang ing margi | prahara munggèng ngarsa | gora rèh gumuruh | kagyat miris wong padesan | kang kaambah kang kapranggul dhodhok ajrih | andhêpès nêmbah-nêmbah || Continue reading

Novel Kidung Malam karya Herjaka HS

Spesifikasi Buku:

  • Judul Buku : Kidung Malam
  • Penulis  : Herjaka HS
  • Penerbit  : Tembi Rumah Budaya
  • Launching  : 18 Desember 2010
  • Ukuran  : 21 cm x 15 cm
  • Jumlah hal  : 150 halaman
  • Jenis kertas cover  :  art paper 210 gr
  • Jenis kertas isi  : hvs 70 gr
  • Cetak cover  : full color
  • Cetak isi  : hitam putih
  • Harga  : Rp. 35000 (belum termasuk ongkos kirim)

Pengantar Editor

Membaca cerita wayang senantiasa “menarik”. Pada satu arah, alur cerita yang dinamis serta karakter tokoh yang khas dan beragam memang memikat, dan menarik kita ke dalamnya. Pada arah yang lain, sebagai penikmat, kita menarik pesan, hikmah dan pelajaran dari kisah-kisahnya.

Asyiknya, baik pada gaya bertutur si pengisah maupun pada apa yang kita serap biasanya mengandung hal-hal yang khas sehingga kita bisa menikmati berulangkali lakon yang sama tanpa rasa bosan. Dengan keluasan dan kedalaman kisah wayang di satu sisi, dan keterbatasan ruang pengisahan di sisi lain, maka si pengisah harus memilih poin-poin apa yang diangkat, baik dalam percakapan mapun pengadeganan. Termasuk juga perspektif dan argumen apa yang melandasinya. Demikian misalnya, dalam konflik yang memuncak antara Rama dan Sinta pascapenculikan, dalam rekayasa Kresna membunuh Antareja si pejuang Pandawa, saat Karna memilih berpihak pada Hastinapura, dan sebagainya.

Kidung Malam karya Herjaka HS di tangan Anda ini juga menawarkan hal serupa. Di satu sisi, dipaparkan peristiwa-peristiwa yang akhirnya memancing simpati kita terhadap Durna. Padahal dalam persepsi masyarakat, Durna merupakan salah satu simbol tokoh penuh cela atau tokoh yang dibenci. Dalam demonstrasi mahasiswa antiSoekarno dan antiPKI pada akhir tahun 1960an, misalnya, julukan Durna ditujukan kepada Wakil Perdana Menteri Soebandrio. Penghidupan citraan negatif Durna tak lepas dari peran para pengisah wayang, misalnya bisa dilihat pada komik-komik RA Kosasih. Dan ini sah saja karena tokoh-tokoh utama wayang biasanya berwarna abu-abu, yang memberi ruang penafsiran bagi pengisah dan penikmatnya.

Dalam novel ini, Durna tampil manusiawi yang sedikit banyak memancing rasa simpati. Dan itu tanpa upaya merehabilitasi nama Durna. Herjaka memang tidak memberi fakta-fakta baru. Ia tetap setia dengan pakem yang ada. Termasuk sekadar fakta pelengkap dimana Batari Wilutama (bukan Dewi Krepi) sebagai istri Durna, atau Srikandi (bukan Drupadi) sebagai anak pujan Durpada merupakan bagian dari versi pakem yang ada. Namun Herjaka memilih poin bercerita pada emosi manusia, serta memberi aksentuasi, penegasan dan penggambaran yang menyentuh. Diawali dengan situasi konflik antara Kurawa dan Pandawa dimana Durna masuk ke dalam pusaran ini, sampai perasaan sentimentilnya terhadap Wilutama dan Aswatama, dendam membaranya terhadap Durpada, dan kegundahan atas sikap tidak adilnya terhadap Ekalaya. Termasuk juga penggambaran yang halus mengenai gaya persuasi Dewi Gendari, dan perasaan Aswatama terhadap Dewi Anggraeni.

Di sisi lain, novel ini menggambarkan dendam yang berkepanjangan. Dendam yang disadari atau tidak menjadi motivasi Durna dalam menentukan pilihan sikap. Herjaka menulisnya dengan persuasif, “Dendam mengandung daya penghancur yang luar biasa. Si penyimpan dendam tidak akan pernah merasakan cara kerja dendam dalam proses penghancuran hidup dan kehidupan. Seperti dendam yang ditumbuhkan di hati Durna”.

Dendam yang bergulir secara dramatik dan tragik. Sebagaimana dikisahkan dalam cerita wayang—yang belum disinggung dalam novel ini, mungkin di seri berikutnya—akhirnya Durpada tewas oleh Durna. Sedangkan Durna tewas oleh Drestajumena, anak Durpada. Lantas Aswatama ganti membalas dendam dengan membunuh Drestajumena dan anak Durpada lainnya, Srikandi.

Continue reading

Transkrip Pentas Makhutarama (Ki Purbo Asmoro)

UCAPAN TERIMA KASIH DAN KENANG-KENANGAN TAHUN BARU 2011 dari KI PURBO ASMORO

KPD YTH
Para penggemar Ki Purbo Asmoro yang ada di Facebook, http://wayangprabu.com, Paguyuban Pecinta Wayang, di mana saja.

Saya minta ma’af sebelumnya karena saya nulis ini dalam Bahasa Indonesia yang kurang baik—semoga maksud saya bisa diterima, dan minta ma’af kalau ada kata-kata, istilah yang kurang pas.

Sudah lama penggemar Facebook tanyakan naskah dan rekaman Ki Purbo Asmoro. Baru kemarin rekaman Mélik Nggendhong Lali—pentas dari TBS Solo, April 2005—di-upload untuk para penggemar—pentas yang dalam gaya garapan sedalu. Supaya ada kontrast, sekarang dilengkapi dengan sajian naskah lengkap yang dalam gaya klasik—pentas gaya tradisi Kraton Surakarta, lakon Makutharama. Tetapi mohon dipahami:

  • Ini transkript pentas “live”, dan sama sekali tidak dinaskah sebelum pentas
  • Kemungkinan besar masih ada kesalahan dalam transkript, dan mohon pengertian saja
  • Transkript ini masih dalam proses percetakan dari Yayasan Lontar, dan masih akan dilengkapi banyak “appendix”, keterangan, latar belakang, belum lengkap—apa lagi masih ada transkript pakeliran garapan sedalu dan padhat, lakon MAKUTHARAMA, dan klasik/garapan sedalu/padhat lakon SESAJI RAJA SUYA. Ini merupakan semacam “soft opening” saja untuk salah satu antara enam transkript dan rekaman nanti yang akan dicetak oleh Yayasan Lontar secara resmi
  • Naskah ini yang akan dikasih kepada penggemar yang partisipasi dalam pentas besok 22 Januari di Jakarta—akan dicetak dalam wujud buku dan ditanda-tangani oleh Ki Purbo Asmoro.

Terima kasih dan selamat membaca,
Kitsie Emerson, 27 Desember 2010
Jakarta/Solo/USA
(asisten Ki Purbo Asmoro dalam hal2 terkait dengan internet)

Naskah lengkap dapat diambil DISINI

Buku Wayang Kulit Gaya Surakarta

Saya menemukan blog yang menulis tentang wayang kulit purwa gagrak Surakarta disini. Berisi cuplikan dari sebuah buku.

(Rencana) Buku itu dengan sampul seperti ini.

Beberapa isi yang dicuplikan di blog, cukup banyak juga untuk sekedar kita baca.

Biografi Sang Penulis.

Barangkali buku sudah beredar dan Anda berkenan memilikinya.

Ebook Wayang : Nemu yang hilang

Sudah download ebook “Sedjarah Wajang Poerwa” Pak Hardjowirogo ?

Kalau sudah tentu masih ada yang tidak sempurna karena ada 2 halaman yang tidak ada. Waktu itu saya kehilangan 2 halaman itu, namun kemudian akhirnya saya menemukannya. Untung belum disobek dan rusak.

Halaman yang hilang sebelumnya adalah halaman 125 & 126.

Silahkan sisipkan di PDF yang telah jadi.

125

126

Ebook Wayang : Serat Tuntunan Padalangan

Berikut saya sharing ebook hasil saya scan tadi pagi berjudul “Serat Tuntunan Padalangan III, IV” ingkang ngimpu M Ng. Nojowirongko.

Scan baru selesai yang ilid ke-3.

Cover Depan

Buku ini adalah cetakan yang ke-2 tahun 1958. Kalau lihat di kata pengantar, buku ini cukup mendapat perhatian dari para pecinta wayang mengingat baru 4 tahun sebanyak 2.000 buku telah habis terjual. Untuk ukuran tahun 50-an tentu jumlah segitu suatu hal yang luar biasa, apalagi untuk buku yang spesifik seperti membahas soal wayang.

Bagi yang pengin belajar ndalang, tentu buku ini sangat berguna karena dibeberkan detail cerita Irawan Rabi dalam bahasa Jawa.

OK, silahkan membacanya disini (tentu saja bagi yang faham Bahasa Jawa)

Ebook Wayang : Serat Sastra Miruda

Setiap mengawali pagelaran wayang, dalang selalu melantunkan “janturan”, mengawali lakon melalui penjelasan tentang negri dan tokoh yang akan menjadi aktor utama dari lakon.

Syuh rep data winata. Anenggih wau kocapa, nagari ing pundi ingkang kaeka adi dasa purwa. Eka, marang sawiji, adi marang aluwih, dasa marang sepuluh, purwa marang kawitan. Sanadyan kathah titahing Dewa, ingkang kasangga ing pratiwi, kaungkulan akasa, kapit ing samudralaya, kathah ingkang anggana raras, boten wonten kados ing nagari A. Mila kinarya bubukaning carita, angupayaa nagari satus datan wonten kakalih, sewu datan antuk sadasa. Dhasar nagari panjang apunjung, pasir awukir loh jinawi, gemah aripah, karta tur raharja.

Panjang marang dawa, dene nagara A dawa ucap-ucapane. Panjang marang luhur, anyata nagara A luhur kawibawane. …….

Cover Sastramiruda

Ebook ini cukup lengkap menjelaskan hal-hal yang berkaitan dengan pedalangan dan sekilas sejarah pewayangan terutama di tanah Jawa. Cukup bagus untuk dijadikan pelajaran dan referensi bagi yang ingin mempelajari pedalangan dan pewayangan.

Silahkan dipelajari disini.

Mohon maaf bila scannya belum selesai semuanya. Bila berkenan silahkan tunggu kelanjutannya.

Matur nuwun.